In de eerste les hebben we de dood nog niet behandeld. We hebben alleen te horen gekregen wat we dit jaar allemaal moeten gaan doen en aan welke normen en waarden we dit schooljaar aan moeten voldoen.

25 januari 2008 (les 2)

We hebben deze les vier teksten gelezen over de dood. Het was de bedoeling dat we uit deze teksten het dominante perspectief uit de dood zouden halen. De teksten waren gekenmerkt door de letters A, B, C, D1, D2 en D3.

Tekst A

* Je kunt je niet voorbereiden op de dood.

* De dood wordt ook wel als aan paradox gezien.

* Zowel de dood als rouwen is nog steeds een taboe in Nederland.

* Er vindt anno 2008 pornografie van de dood plaats.

Tekst B

* Het afscheid van een overledene wordt vaak afgeraffeld.

* Afscheid nemen kost een hoop geld, en is het altijd nog maar de vraag wie er voor deze kosten moet opdraaien.

* Er vinden heel veel crematies plaats.

* Kort afscheid staat gelijk aan minder pijn.

* Mensen willen graag individueel afscheid nemen van de overledene.

Tekst C

* De dood wordt ‘doodgezwegen’ in onze maatschappij.

* Er is te weinig plek voor een luisterend oor voor de nabestaanden.

* Door te praten over de dood van een dierbare, verwerk je de dood beter. Het lucht op.

* De rouwperiode duurt langer dan men denkt.

Tekst D1

* Ookal is het op de dienst heel erg druk, je komt toch thuis in een leeg huis.

* Vrouwen zijn goede rouwbegeleiders en mannen juist niet.

Tekst D2

* Iedereen moet op zijn eigen manier afscheid nemen.

* Je krijgt geen tweede kans voor het nemen van afscheid.

* Je moet eigen inbreng hebben tijdens de begrafenis of crematie.

Tekst D3

* Je moet persoonlijk betrokken zijn bij het afscheid, anders is de verwerking van de dood erg moeilijk.

* Je mag best laten weten wat voor een soort afscheid je graag wil.

* Je krijgt maar één kans om afscheid te nemen.

20 februari 2008 (les 3)

We hebben deze les een enquête behandeld over de dood. Het ging er vooral om welk gevoel je precies hebt bij de dood. We hebben overigens niet alle vragen behandeld. Over het algemeen werd als volgt gereageerd op de enquête:

- Als de dode een hoge leeftijd heeft bereikt, is de dood gemakkelijker te accepteren.

- Een ziekbed kan voordelig zijn voor de dode, aangezien hij naar zijn of haar dood kan toeleven.

- Het maakt het voor de rouwverwerking van de nabestaanden makkelijker, als de dode zelf zijn of haar dood heeft geaccepteerd.

- De dode is niet meer dan een omhulsel. De dode lijkt niet meer op de persoon die jij gekend heeft.

Dit was mijn eigen gevoel/mening bij de enquête: 

- Ik geloof in niet in reïncarnatie, omdat ik denk dat dood gewoon écht dood is en dat je dus niet meer terugkomt als iemand of iets anders.

- Ik ben weleens bij een crematie aanwezig geweest. Bij die van een familielid van me bijvoorbeeld.

- Ik zou het liefste willen sterven in de omgeving van naaste familie en vrienden. Ik hoop geen onbekenden en/of mensen die ik jarenlang niet heb gezien aan mijn sterfbed.

-  Ik zou willen dat mensen na mijn dood positief over mij spreken.

- Ik zou het willen weten als ik ongeneeslijk ziek zou zijn, omdat ik dan nog de dingen kan doen die ik graag zou willen doen. Bovendien kan ik me dan ook voorbereiden op mijn dood.

- Ik heb een heel naar gevoel bij de dood. Het liefst zou ik willen dat het niet bestond. Ik vind het maar een ‘raar fenomeen’.

- Ik heb overigens nog nooit iemand echt zien sterven. Dat lijkt me overigens echt een vreselijk iets om mee te maken.

- Als ik nog drie maanden te leven had, zou ik vooral oude bekenden gaan bezoeken en een mooie reis gaan maken door het buitenland.

- Ik vind dat de dood een kleine rol moet hebben in het leven, omdat ik het gewoon niet leuk vind om daar veel mee bezig te zijn. Dood is dood, vind ik. Daar kan je niks aan veranderen en daar moet je dus ook niet teveel tijd aan besteden. Toch vind ik het van de andere kant ook wel weer belangrijk dat er veel over de dood wordt gepraat, zodat mensen de dood van een dierbare goed kunnen verwerken. Eigenlijk heel tegenstrijdig dus.

27 februari 2008 (les 4)

We hebben de film gekeken. De film ‘Death, trip of a lifetime; the Chasm’ welteverstaan. Hierin werden mij enkele dingen erg duidelijk over de dood.

- De dood is onontkoombaar. Iedereen gaat ooit dood, dus ook ik.

- De dood wordt gezien als een afgrond.

- Door de dood zichtbaar te maken, hoeven we er niet bang voor te zijn. We kunnen de dood immers zien met o.a Halloween.

- We proberen de dood acceptabel te maken.

- Er wordt veel geld verdiend aan de dood. Het is in de loop der jaren een heuze business geworden.

- In Mexico houden mensen van de dood. Ze zijn er echt gek op. Ze gaan met de dood naar bed, en staan er mee op. Ze zien de dood als een soort ‘speeltje’.

- Soms is er erg weinig respect voor de doden.

- In Nederland proberen we de dood vooral te ontwijken.

- In Amerika is de dood een onderdeel van het lesprogramma in groep 7.

- Net niet doodgaan bij bungeejumpen wordt gezien als een kick.

Mijn eigen gevoel bij deze film:

- Ik denk dat het wel klopt dat wij in Nederland de dood proberen te ontwijken. We willen het vooral leuk en gezellig met elkaar hebben en niet denken aan de nare kant van het leven. Ook ik ontwijk de dood het liefste, omdat ik het gewoon een luguber onderwerp vind.

 - Ik vind het bizar dat de mensen in het buitenland zo zijn doorgeslagen in hun obsessie voor de dood. Ik vind het echt raar dat mensen zo kunnen genieten van de dood. Toch denk ik dat hun een betere houding aannemen tegenover de dood als ons. Zij denken er over na, praten erover en vieren zelfs feest. Wij, in Nederland, proberen de dood vooral te ontwijken. Toch vind ik dat de mensen in o.a Mexico te ver zijn doorgeslagen in hun obsessie voor de dood. Ik denk dat een tussenweg tussen de ‘feestvierende Mexicanen’ en de ‘ontwijkende Nederlanders’ de beste manier is om om te gaan met de dood.

 - Ik vind het een goed idee dat kinderen al zo jong te maken krijgen met de dood. Zo leren ze dat het een onderdeel van het leven is en dat je er niet bang voor hoeft te zijn. Zo wordt de dood (hopelijk) een stuk acceptabeler voor mensen. Ik denk dat het goed is om kinderen op een educatief verantwoorde manier te leren ‘kennis maken’ met de dood. Zo moeten echter wel oppassen dat ze het niet op een lugubere manier brengen, omdat kinderen erg gevoelig/angstig kunnen zijn en hier wellicht trauma`s of nachtmerries over kunnen krijgen.

- Zelf begrijp ik niet dat mensen er een kick van krijgen om bijna dood te gaan. Ik vind het eigenlijk best wel ziek als je zo denkt. Ik snap wel dat mensen een kick krijgen van de snelheid en de hoogte die ze maken tijdens hun val met het bungeejumpen, maar ik vind het echt bizar dat mensen het een spannend idee vinden dat ze bijna dood gaan hierdoor en de dood dus als het ware ‘uitdagen’. Zelf zou ik dus nooit gaan bungeejumpen..

5 maart 2008 (les 5)

We hebben het gehad over de relatie tussen leven en dood gehad. Dit hebben we gaan door het lezen van een aantal teksten van Becker, Harrie Jekker, een bijna dood ervaring en de humanistische vrouw.

Becker

- Volgens Becker is de angst voor de dood aangeboren. Het komt door de opvoeding dat wij zo angstig zijn geworden voor de dood.

 - Hij ziet de dood als een ‘survival instinct’

- De angst voor de dood is de motor van het leven.

- Omdat iedereen in je omgeving zo bang is voor de dood, wordt je het vanzelf ook.

- Volgens hem is angst voor de dood biologisch gezien noodzakelijk, het zorgt voor survival, wat gevolgd door psychologische inspanning en wat ervoor zorgt dat je het uiteindelijk verdringt.

- Hij ziet God als een niet-schepsel die heerst over het leven. Hij wordt gezien als een karakterpanter met wie je je kunt identificeren.

- Een worm ziet hij als iets wat is onderworpen aan de natuur en te maken heeft met de hulpeloosheid van het leven.

- Bovendien vertelde hij hoe je om moet gaan met kortstondigheid. Dit kan door het zijn van een held, de controle mechanismen (valse waan), godsdienst en het narcisme.

Harrie Jekker

- Leven zonder de dood is vreselijk. De dood komt soms als een verlossing.

Bijna-dood ervaring

- De terugkeer naar het leven wordt vaak als teleurstellend ervaren.

- Het leven wordt ineens als een geschenk gezien.

- Het zorgt ervoor dat je het leven weer wilt waarderen en respecteren.

Humanistische vrouw

- Je verlegt je grenzen.

- Als je ervaart dat de dood nadert, leer je het leven zwaarder waarderen.

Mijn eigen gevoel bij deze teksten kwam deels overeen: Ik ben het eens met Becker dat je meer geniet van je leven als je weet dat je ooit dood gaat. Ik ben het ook eens met Harrie Jekker, want hoewel de dood me vreselijk lijkt, zou ik het ook ontzettend stom vinden als ik nooit dood zou gaan en dus het eeuwige leven zou hebben. Want laten we even eerlijk wezen: rond je 70^ste begin je gebrekkiger te worden en wordt ook je sociale gedragsruimte veel kleiner. Het meemaken van een bijna-doodervaring lijkt me heel erg intens, maar ik zou het zelf niet willen meemaken. Toch kan ik goed begrijpen dat je daardoor juist het leven leert waarderen. Als je zo dicht bij de dood bent geweest, dan leer je het leven denk veel meer waarderen. Ik geloof echter niet dat de dood ‘zo mooi’ is dat je na een bijna-doodervaring het leven als teleurstellend ervaart. Het samenzijn met vrienden en familie is toch veel leuker dan alleen te zijn in de hemel?

12 maart 2008 (les 6)

We hebben een documentaire gekeken over het leven van een vrouw die leefde in de jaren tachtig, genaamd Suzi. Ze was een levenslustige vrouw die ervan hield om te dansen. Ze heeft samen met haar man een zoontje Troy. Haar gelukkige leventje verandert drastisch als ze ontdekt dat ze AIDS heeft en als ze later ontdekt dat ook Troy geïnfecteerd is geraakt, ziet Suzi het leven al helemaal niet meer zitten. Ze heeft er alles voor over om zo lang mogelijk bij haar man en zoontje te blijven, maar in 1987 sterft ze toch na een vreselijk ziektebed. In de periode die hieraan voorafgaat zie je goed hoe hard Suzi achteruit gaat en hoe vreselijk het is om zo ziek te zijn. Ze trilt over haar hele lichaam en kan amper meer praten. Ik vond het ook moeilijk om te zien dat zo`n jong iemand als Troy al van die vreselijke dingen als een bloedtransfusie moet ondergaan. Ik vond het ook spijtig om te zien dat Troy uiteindelijk ook bezweken is en in 1993 is overleden.

Ik had eigenlijk een heel naar gevoel bij deze documentaire:

Ik vond het vooral jammer dat de documentaire zo`n dramatische afloop kende. Ik had liever gezien dat Troy het toch overleefd had, maargoed.. zoiets kun je natuurlijk niet zelf bepalen. De film gaf wel een heel realistisch beeld van die vreselijke ziekte, waardoor je mensen beter leert begrijpen die geïnfecteerd zijn. Door deze documentaire besef ik ook hoe belangrijk mijn eigen gezondheid is en dat ik begrip moet hebben voor mensen die deze ziekte wél hebben. Want ik heb aan de dochter van Suzi gezien hoe vreselijk het is om te maken te hebben met vooroordelen omtrent aids.

19 maart 2008 (les 7)

Opnieuw hebben we een documentaire gekeken. Dit keer van het programma ‘Over mijn lijk’. Hieraan doen mensen mee (in de leeftijd van 20 tot en met 50) die te kampen hebben met een ongeneeslijke ziekte.

Karina

- Ze heeft kanker in haar spieren en een tumor in haar been.

- Ze wil vooral plezier maken in haar leven.

- Ze heeft veel steun aan haar vriendinnen.

Emmy

- Heeft de ziekte van Hogdin en overal tumoren.

- Is heel erg vrolijk.

- Doet soms een beetje raar over de dood. Ze maakt er een grapje van.

Patrick

- Heeft kanker.

- Zit in een rolstoel.

- Heeft een bedrijfje in de kunst en is net een halfjaar getrouwd.

Margreet

- Heeft kanker.

- Wil zo lang mogelijk blijven leven om bij haar man en zoontje te kunnen zijn.

Ik had deze aflevering al gezien, eerlijk gezegd. Ik keek het programma iedere week. Ik weet dan ook hoe het is afgelopen met Patrick bijvoorbeeld. Hij is inmiddels overleden, in oktober geloof ik. Ik vond het stuk voor stuk hele mooie en unieke mensen, die het zeker niet verdiend hadden om al zo vroeg te sterven. Maar goed… niemand verdient zoiets. Voor de rest vond ik het raar om te zien dat Emmy zo luchtig omging met de dood, maar van de andere kant begrijp ik dat ook weer wel. Ze probeert er lacherig over te dood, zodoet het haar niet zoveel pijn doet.

Ook hebben we de film ‘Sweet november’ gekeken. Het gaat over een vrouw, genaamd Sarah, die een relatie heeft met een man maar niet wil dat hij weet dat zij ernstig ziek is. Ze wil met rust gelaten worden en wil zelfs alleen sterven.

Ik begrijp Sarah niet. Ik begrijp het wél dat ze ontzettend baalt dat ze zo vroeg zal sterven, maar ik begrijp niet dat ze zo omgaat met haar vrienden en familie. Ze wil namelijk niet dat zij erbij zijn als ze sterft. Zelf zou ik juist wél willen dat er mensen uit mijn naaste omgeving bij zijn als ik sterf. Toch is dit denk wat de dood zo bijzonder maakt: iedereen heeft zijn eigen kijk op de dood die gerespecteerd dient te worden. Dus ook de keuze van Sarah.

26 maart 2008 (les 8)

We hebben cabaret gekeken van Herman Finkers. Hij dreef de spot met de dood, door heel bot en ontactvol te reageren op een vrouw die net haar man was kwijtgeraakt.

Ik vond dit stukje erg grappig, hoewel het maar heel erg kort fragment was. Ik snap wel dat mensen de spot drijven met de dood. Het is toch een manier om goed met de dood om te kunnen gaan. Voor de rest vond ik het ook niet kwetsend ofzo dat Herman zulke opmerkingen maakte.

We hebben ook naar het RTL5-programma Bones gekeken. Hier ging iemand van het team – op aandringen van een collega van haar – langs bij het graf van haar moeder. Die collega haalde haar over om te praten tegen dat graf, en dat deed Simone dan ook. Ze vond het eigenlijk maar onzin, maar besloot het toch te doen omdat haar mannelijke collega zei dat het op zou luchten. Na afloop zei Simone dat het haar voor haar niet als ‘een opluchting’ heeft gevoeld.

Ik vond dit een heel herkenbaar stukje. Zelf ben ik denk ik ook te nuchter om tegen een graf aan te gaan praten. Ik begrijp heel goed dat die collega van Simone denkt dat zoiets oplucht, maar ik denk dat als je te nuchter bent voor dit soort zaken, het praten tegen een graf niet bijdraagt aan een goede rouwverwerking. Zelf kon ik me dus goed identificeren met Simone, omdat ik zelf ook nooit tegen een graf zou gaan praten. Ik geloof niet dat de overledene (die moeder in dit geval) zoiets nog zou horen. Dood is dood.

We hebben ook een stukje gezien waarin een man een afscheidsspeech hield voor een overleden vriend van hem. Hij zei dat onbekenden hem vast een ‘lomperik’ zouden vinden, maar dat als je hem goed zou kennen, je heel veel van hem zou houden. Voor de rest las hij ook een stukje voor van een bekende dichter, om zo beter zijn gevoel voor zijn vriend te kunnen uiten.

Ik vond het een mooie speech en was het er dan ook niet mee eens dat enkele klasgenoten vonden dat het erg stom was om een overledende uit te maken voor ‘lomperik’. Ik vind die uitspraak ‘over de doden niets dan goed’ echt onzinnig. Ieder mens heeft negatieve kanten, ook mensen die overleden zijn. Voor de rest vond ik de speech erg mooi – en hoewel dat je weet dat het geacteerd is – vond ik het wel overduidelijk dat die man écht veel van zijn vriend heeft gehouden en dat hij hem dus geen ‘lomperik’ noemde om hem te beledigen, maar enkel om aan te tonen dat onbekenden heel anders tegen hem aankeken dan zijn vrienden.